Practice
Exercises
Uzupełnij lukę „___” poprawną formą czasownika w trybie oznajmującym, zgodnie z kontekstem zdania (czas teraźniejszy, przeszły lub przyszły). Podany w nawiasie czasownik jest w formie podstawowej.
Tryb oznajmujący
Tryb oznajmujący to podstawowy tryb czasownika w języku polskim. Służy do stwierdzania faktów, opisywania zdarzeń, stanów i czynności oraz do przekazywania informacji bez dodatkowego „nastawienia” typu rozkaz, prośba czy przypuszczenie.
1. Do czego służy tryb oznajmujący?
| Funkcja | Co wyraża? | Przykład |
|---|---|---|
| informowanie | podaje fakt lub wiadomość | Ona mieszka w Gdańsku. |
| opisywanie | opis czynności, stanu, cechy | Woda wrze w 100°C. |
| relacjonowanie | mówienie o tym, co się wydarzyło | Wczoraj spotkałem kolegę. |
| plany i ustalenia | czasem opisuje przyszłość (zwłaszcza potocznie) | Jutro idę do lekarza. |
2. Tryb oznajmujący a czas (teraźniejszy, przeszły, przyszły)
Tryb oznajmujący może występować w różnych czasach, zależnie od tego, kiedy dzieje się czynność.
| Czas | Przykład formy | Zdanie | Co oznacza? |
|---|---|---|---|
| teraźniejszy | czytam | Teraz czytam książkę. | czynność dzieje się teraz |
| przeszły | czytałem / czytałam | Wczoraj czytałem artykuł. | czynność wydarzyła się wcześniej |
| przyszły | przeczytam / będę czytać | Jutro przeczytam tekst. / Jutro będę czytać. | czynność wydarzy się później |
3. Tryb oznajmujący a inne tryby (porównanie)
Warto odróżnić tryb oznajmujący od rozkazującego i przypuszczającego.
| Tryb | Do czego służy? | Przykład | Jak brzmi sens? |
|---|---|---|---|
| oznajmujący | stwierdzenie, informacja | Ty idziesz do domu. | fakt / opis sytuacji |
| rozkazujący | polecenie, prośba | Idź do domu. | nakaz / zachęta |
| przypuszczający | możliwość, warunek, przypuszczenie | Ty poszedłbyś do domu. | „gdyby…”, „może…” |
4. Budowa zdań w trybie oznajmującym (co jest typowe?)
Tryb oznajmujący najczęściej występuje w zdaniach oznajmujących, ale forma czasownika w tym trybie może pojawić się też w pytaniach (o fakt) i w przeczeniach.
| Typ wypowiedzi | Przykład | Co się dzieje? |
|---|---|---|
| oznajmujące | Ona pracuje w bibliotece. | stwierdzenie faktu |
| pytające | Czy ona pracuje w bibliotece? | pytanie o fakt (czasownik dalej w oznajmującym) |
| przeczące | Ona nie pracuje w bibliotece. | zaprzeczenie faktu |
5. Najważniejsze do zapamiętania
- Tryb oznajmujący służy do opisu i stwierdzania (to „domyślny” tryb czasownika).
- Może występować w czasie teraźniejszym, przeszłym i przyszłym.
- Różni się od trybu rozkazującego (polecenie) i przypuszczającego (możliwość/warunek).
- Forma oznajmująca może pojawić się także w pytaniu o fakt: Czy on pracuje?